Op elke pagina ‘Over de democratie in Amerika’ schiet Alexis de Toqueville raak (in de schitterende Nederlandse vertaling). De Franse edelman die door Amerika reisde, voorspelde al in 1835 wat we nu al jaren aan ons zien voltrekken: de opkomst van de populistische horden, het failliet van de democratie, culturele eenvormigheid en het onvermorgen om boven onszelf uit te stijgen. 

Pag 26: ‘De verdeling van fortuinen heeft de afstand verkleind die de arme van de rijke scheidde, maar tegelijkertijd met deze toenadering kijken zij nieuwe redenenen gevonden te hebben om elkaar te haten, en terwijl de een de ander blikken vol afkeer en afgunst toewerpt, verdringen zij elkaar uit de macht, voor de een noch voor de ander bestaat het idee van rechten, beiden beschouwen dwang als enige grond van het heden en de enige waarborg van de toekomst.’

‘De arme heeft de vooroordelen van zijn vaderen behouden zonder hun overtuigingen, hun ontwetenheid zonder hun deugden, hij laat zich bij zijn handelen leiden door doctrine van het eigenbelang zonder er de wetenschap van te kennen, en zijn egoisme is evenzeer verstoken van verlichting als vroeger zijn toewijding.’

Het Amerika van De Toqueville is het Europa, of het Nederland, van 2010. Bas Heijne, een beetje de mini-De Toqueville van de lage landen, zag het weer goed in zijn NRC-column, dit weekend. We lijden aan een ’calimero’-syndroom, omdat we het laatste rest zelfrespect, trots en verlichting hebben weggespoeld met naijver en afgunst.

De Toqueville, zei het natuurlijk veel beter:

‘De samenleving is rustig, niet omdat zij zich bewust is van haar kracht en haar welstand, maar integendeel omdat zij zich zwak en ziek voelt, zij vreest dat zij zal sterven als zij zich inspant, iedereen voelt de kwaal, maar niemand heeft de moed en de energie die nodig zijn om beterschap te zoeken, men kent verlangens, spijt, verdriet en vreugde die niets zichtbaars, niets duurzaams opleveren, als waren de hartstochten van een grijsaard die slecht op onmacht uitlopen.’

Voor grijsaard kun je natuurlijk ook lezen ‘geblondeerde politicus.’

We houden u op de hoogte.